A BYZANTINE SYMBOLIC GARDEN

Having missed out on most of the great periods of European garden landscaping, from the Renaissance to the Picturesque, Greece has not as a rule evinced very much concern with garden history. More recently, however, there has been a burgeoning interest in Byzantine gardens, from the large formal gardens of the 10th century to the later monastic hortus conclusus. One result has been the publication by the Athens Friends of the Forest (Philodassiki Enossi Athinon) of Kipos prosefchis, a well-designed but modestly priced book by Sofia Rizopoulou with her account of an anonymous 13th century Byzantine manuscript describing a “theoretikon paradisseion” or symbolic garden. The fourteen common Mediterranean plants and trees described therein are twinned with Christian virtues, not all of them immediately self-evident: charity for the olive, courage for the pomegranate, humility for the peach and temperance for the juniper.

The Bodleian’s manuscript is not entirely unknown, having been first published by Margaret Thomson in 1960. The Philodassiki publication, whilst making no claims to scholarship, is enriched with photographs by Panos Kokkinias of the society’s beautiful gardens at the monastery of Kaisariani, on the slopes of Mount Hymettus. His work is a welcome addition to the still exiguous body of photographic representations of Greek gardens, joining Alexandros Avramidis’s surrealist images of the Athens National Garden in 1995.

The book, in Greek only but abundantly illustrated, can be ordered from the publisher.

THE TWENTY-EIGHT

Petros Poulidis: Family gathering, Attica, 1940

A print by the still grievously under-rated photojournalist Petros Poulidis, in retrospect perhaps the greatest or at least most vital of mid-century Greek photographers. This is a family gathering in the courtyard of a house near Athens, very likely on some festive occasion.  

One perhaps insufficiently studied aspect of photography is the way in which responses to the camera change over time. Studying Poulidis’s group photographs, one realises that his subjects are sufficiently familiar with the process not to be overawed by it, but not so familiar as to be jaded; they respond with neither the solemnity their parents might have displayed, nor yet with the bored indifference with which their grandchildren will react to still another group snapshot. 

This photograph includes twenty-eight separate men, women and children spanning three generations, each one a sharply delineated individual. Looking at the group, and noting the date, one cannot help wondering how many of them would still be alive in 1950, after ten years of war, occupation, famine and civil war.

GREEK BEARING GIFTS

Αλέξανδρος Αβραμίδης / Alexandros Avramidis

Από τη σειρά Γάμος, 2009 / From the series Wedding, 2009

THE PANORAMIC GAZE OF PAVLOS MYLOF

Karpathos, 1960s

Interior of kiosk, Athens, 1960s

Pavlos Mylof was born in 1890 in Bessarabia, now Moldova. After the Bolshevik revolution he fled to Greece with his mother, where he lived until his death in 1972, working as a freelance journalist and translator. His abiding passion however was photography, which he practiced semi-professionally particularly during the fifties and sixties. A founder member of the Hellenic Photographic Association (1952), he played a significant role in shaping its ultimately conservative stance.

Judging by the surviving collection of his meticulously arranged 6x6 negatives, Mylof’s photographic travels must have taken him from one end of Greece to another. He clearly shared with several other and better-known photographers of his generation the conviction that it was, in theory at least, possible for a photographer to encompass and record every single aspect of a country and a culture. He was a technically competent if not always inspired craftsman, and his archive, which has only recently come to light, includes many images which help illuminate those now long-lost postwar decades. After all, how many of his contemporaries thought to make a careful record of the interior of a humble periptero or kiosk?

Extracted and translated from an essay in the catalogue

Pavlos Mylof: I Ellada tou '60 (Follow Your Art, Kythera 2012)

Χώρα Κυθύρων, δεκαετία 1960

Ο Παύλος Μυλώφ γεννήθηκε το 1890 στη Βεσσαραβία της Ρωσίας (σημερινή Μολδαβία). Μετά την επανάσταση των Μπολσεβίκων, κατέφυγε με τη μητέρα του στην Ελλάδα, όπου και έζησε μέχρι τον θάνατό του το 1972. Εργάσθηκε σαν δημοσιογράφος και μεταφραστής σε διάφορες Αθηναϊκές εφημερίδες. Τα ενδιαφέροντά του συμπεριλάμβαναν τόσο τη λογοτεχνία όσο και την περιήγηση, αγαπημένη του όμως ενασχόληση ήταν αναμφισβήτητα η φωτογραφία, στην οποία αφοσιώθηκε κατά τις δεκαετίες του ’50 και του ’60.   

Η ίδρυση της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας το 1952 υπήρξε σημαδιακή για τον Μυλώφ. Ο ίδιος συγκαταλέγεται μεταξύ των ιδρυτικών μελών, παίζοντας ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση των αρχών αλλά και της πρακτικής κατεύθυνσης του φορέα. Έγραψε τότε χαρακτηριστικά ότι ένας από τους κυριότερους σκοπούς της οργάνωσης «είναι να δώσει ώθηση στη φωτογράφιση των ωραιοτάτων Ελληνικών τοπείων και αρχαιολογικών θησαυρών της Ελλάδος». Μόνον έτσι «οι ερασιτέχνες θα μπορέσουν με τις φωτογραφίες τους να εκτοπίσουν από την αγορά τα άθλια εκείνα καρτ-ποστάλ και τις ακαλαίσθητες κακότεχνες φωτογραφίες, που μόνο για δυσφήμιση της Eλλάδος χρησίμευαν έως τώρα».

Το πάθος του οδήγησε τον Μυλώφ να οργώσει κυριολεκτικά την Ελλάδα, σε μια προσπάθεια να συλλάβει με τον φακό όλες τις εκφάνσεις της καινούργιας του πατρίδας. Ο κατάλογος του αρχείου του θα μπορούσε να αποτελέσει γεωγραφικό λεξικό της Ελλάδας, από την Αιδηψό μέχρι το Χλεμούτσι. Η αισιόδοξη αυτή πεποίθηση, ότι δηλαδή θα ήταν δυνατόν, θεωρητικά τουλάχιστον, το όραμα ενός και μόνον φωτογράφου να συμπεριλάβει και να καταγράψει μια ολόκληρη κοινωνία, ήταν χαρακτηριστική πολλών Ελλήνων φωτογράφων της γενιάς του, με πρώτο βέβαια και καλύτερο τον Δημήτρη Χαρισιάδη. Τηρουμένων φυσικά των αναλογιών, το έργο και η πανοραμική ματιά του Παύλου Μυλώφ αντικατοπτρίζουν αρκετά πιστά το έργο και τις προθέσεις του μεγάλου Έλληνα φωτοδημοσιογράφου. 

Η διάσωση κάθε σημαντικού σε όγκο ή ποιότητα φωτογραφικού αρχείου αποτελεί κέρδος όχι μόνο για την ιστορία του μέσου, αλλά και για την αναζήτηση και κατανόηση του χαμένου παρελθόντος – για την οποία αναζήτηση, όπως μας θυμίζει ο Προυστ, εξίσου σημαντικό ρόλο με τα ουσιώδη παίζουν τα εκ πρώτης όψεως επουσιώδη. Ποιος άλλος εκτός από το Μυλώφ διανοήθηκε τότε να φωτογραφίσει, εκτός από την Ακρόπολη των Αθηνών, το ταπεινό εσωτερικό ενός περιπτέρου;

Απόσπασμα κειμένου από τον κατάλογο

Παύλος Μυλώφ: Η Ελλάδα του ’60 (Follow Your Art, Κύθηρα 2012)

FROM ERMOU STREET TO THE MACEDONIAN FRONT

 

My sister stumbled across this elegant photograph of a naval officer cadet in an Athens antique shop, and was immediately attracted by the unknown subject’s unusually piercing expression. The 17x12.5 cm presentation folder it comes in is equally elegant, with a fine resin cameo embedded in the front cover, surrounded by delicate art-nouveaux tracery in gold; the figure, an allegorical representation of art, represents a young woman holding a brush and palette.

Identified by his bold signature in white china ink, the photographer was Epaminondas Xanthopoulos, who maintained a studio in fashionable Ermou Street between 1903 and the mid-1930s. The son of Ioannis Xanthopoulos, a Constantinople photographer, he apparently studied in Vienna before settling in Athens at the turn of the century. Little else is known about him, including his dates of birth and death.

Though primarily a portrait artist, he seems like several of his colleagues to have at least once engaged in a modest form of war reportage; a photograph published in an illustrated magazine in 1914 and credited to him is captioned “The machine-gun section of the 8th Division”. This was almost certainly the legendary 8th Infantry, known as the Epirus Division, which participated in the capture of Ioannina in the First Balkan War and fought on the Macedonian front in the Great War. A long way from cameos, indeed. 

ATHENS CONSIDERED AS THE SETTING FOR A COMPUTER GAME

 

 Stelios Efstathopoulos: Athens Within, 2011

The hottest subject for computer games these days is zombies. Blank-eyed, shuffling, homicidal, the living dead who pursue and are pursued by the player down the endless avenues, streets and alleys of anonymous city centres. City centres like the Omonia-Syntagma-Thiseion triangle, decaying heart of Athens and the subject of Stelios Efstathopoulos’ latest photographic sequence. Currently showing at the Hellenic American Union, Athens Within focuses on the area’s shifting population, but the real protagonist seems to be the disintegrating environment through which the former move or drift.

There is nothing remotely nostalgic about this dystopic view of Athens, dominated as it is by brutalist concrete architecture seen from the worst possible angle, namely from street level and close-up. Through narrow concrete and brick labyrinths, past the signs of a consumerist economy on its last legs, through drifts of rubbish, moves a population seemingly lost, drugged or at best, indifferent. There are few signs of either community or redemption: just two street people sharing a cigarette, a child absorbed in play, the stray dogs with their irrepressible jauntiness. Every available surface seems to have been defaced either by graffitied tags or the much vaster surfaces of graffiti “art”, though it is hard to tell which of these two forms of vandalism is the more aggressive and contemptuous of the social contract.

Greece has no very strong tradition of street photography in either the French (Cartier-Bresson) or the American (William Klein) style; the best examples we have tend either to the grotesque and sardonic, as do the street portraits of Periklis Alkidis, or to the surrealist quasi-abstraction of Nikos Panayotopoulos’ Common Imaginary Places. Efstathopoulos’ contribution, all the more welcome and surprising for going against the grain of most contemporary Greek photographic production, is an impressive addition to the genre. It is also, seen from the perspective of the current social and economic crisis in which Greece appear to inexorably mired, a saddening requiem to what was once a vibrant (if never particularly elegant) capital city centre, now reduced to the status of stage setting for a zombie hunt…

Athens Without can be seen at the Hellenic American Union, Massalias 22, to 5 April

Η ΑΘΗΝΑ ΕΙΔΩΜΕΝΗ ΩΣ ΣΚΗΝΙΚΟ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Το δημοφιλέστερο θέμα ψηφιακών παιχνιδιών σήμερα είναι τα ζόμπι: αιμοβόροι ζωντανοί νεκροί που σκουντουφλάνε στους ατελείωτους δρόμους ανώνυμων αστικών κέντρων, συγχρόνως κυνηγοί και θήραμα. Αστικά κέντρα σαν το τρίγωνο Ομόνοια-Σύνταγμα-Θησείο, σαθρή καρδιά της Αθήνας και θέμα της τελευταίας εργασίας του Στέλιου Ευσταθόπουλου. Η έκθεση Αθήνα εντός που παρουσιάζεται αυτές τις μέρες στην Ελληνοαμερικανική Ένωση εστιάζει στον εναλλασσόμενο πληθυσμό του τριγώνου, πραγματικός όμως πρωταγωνιστής μοιάζει να είναι το ίδιο το θρυμματισμένο περιβάλλον μέσα στο οποίο οι άνθρωποι κινούνται ή απλώς πλανώνται.

Η δυστοπική αυτή θεώρηση της Αθήνας δεν έχει φυσικά τίποτε το νοσταλγικό. Δεσπόζουσα οπτική είναι η σκληρή Μοντερνιστική αρχιτεκτονική, ιδωμένη από τη χειρότερη δυνατόν γωνία, από το επίπεδο δηλαδή του δρόμου και από κοντινή απόσταση. Μέσα σε στενούς τσιμεντένιους λαβυρίνθους, δίπλα στα σημάδια μιας εν διαλύσει καταναλωτικής κοινωνίας, πάνω από σωριασμένα σκουπίδια κινείται ένας πληθυσμός χαμένος, ναρκωμένος ή στην καλύτερη περίπτωση, αδιάφορος. Ελάχιστα βλέπουμε δείγματα κοινωνικότητας ή ελπίδας: μονάχα δύο άστεγοι που μοιράζονται τσιγάρο, ένα παιδί απορροφημένο στο παιχνίδι, τα αδέσποτα σκυλιά με την ασυγκράτητη ξενοιασιά τους. Κάθε επίπεδη επιφάνεια έχει μαγαριστεί είτε από μονογραφικά tags είτε από τα πολύ εκτενέστερα ‘καλλιτεχνικά’ δήθεν γκραφίτι - αν και δύσκολα θα μπορούσε κανείς να πει ποια από τις δύο αυτές μορφές βανδαλισμού εκφράζει μεγαλύτερη περιφρόνηση προς το κοινωνικό συμβόλαιο.

Η Ελλάδα δεν διαθέτει ισχυρή παράδοση φωτογραφίας δρόμου, είτε της Γαλλικής σχολής  (Cartier-Bresson) είτε της Αμερικάνικης  (William Klein)· τα καλύτερα παραδείγματα του είδους που έχουμε να επιδείξουμε τείνουν από τη μία στο γκροτέσκο και το σαρδόνιο, όπως τα πορτραίτα δρόμου του Περικλή Αλκίδη, και από την άλλη προς τον αφαιρετικό υπερρεαλισμό των Κοινών Φανταστικών Τόπων του Νίκου Παναγιωτόπουλου. Η πρόταση του Ευσταθόπουλου είναι ιδιαιτέρως ευπρόσδεκτη αλλά και αναπάντεχη, καθώς εναντιώνεται στις κυρίαρχες σήμερα φωτογραφικές τάσεις στην Ελλάδα. Παράλληλα, στο πλαίσιο της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης στην οποία η χώρα βυθίζεται καθημερινά, αποτελεί θλιβερή ελεγεία για ένα άλλοτε σφύζων (αν όχι ιδιαιτέρως αρμονικό) αστικό κέντρο, που κατάντησε σκηνικό για άθλια ψηφιακά παιχνίδια...

Η έκθεση Αθήνα εντός θα είναι στην Ελληνοαμερικανική Ένωση, Μασσαλίας 22, μέχρι τις 5 Απριλίου.

UNACCOMPANIED MINORS / ΑΣΥΝΟΔΕΥΤΑ ΑΝΗΛΙΚΑ

 

Giorgos Moutafis' photographs of young people who have attempted the often dangerous crossing of the Aegean from Turkey won the last year's Young Photographers Award at the Kythera Photographic Encounters. The complete sequence, "Unaccompanied Minors", will be shown at the Zeidoros Art Centre as part of this year's event.

“War, enforced conscription, physical and psychological violence, the death of their parents or simply disastrous economic conditions are only a few of the reasons why hundreds of children find themselves obliged to flee their countries. The journey to Europe is difficult, the crossing of the Aegean perilous. Some of the children make it. Others are lost. In the narrative, the term illegal immigrant always precedes the term child”.                                                                                        Giorgos Moutafis

Οι φωτογραφίες του Γιώργου Μουτάφη με θέμα τη συχνά επικίνδυνη διάσχιση του Αιγαίου από ανήλικους μετανάστες απέσπασε το Βραβείο Νέων Φωτογράφων κατά τη διάρκεια των περσινών Φωτογραφικών Συναντήσεων Κυθήρων. Ολόκληρη η σειρά παρουσιάζεται στο Πνευματικό Κέντρο Ζείδωρος στα πλαίσια των φετινών ΦΣΚ.

«Ο πόλεμος, η υποχρεωτική στράτευση, η σωματική και ψυχολογική βία, ο θάνατος των γονιών τους και οι οικονομικές συνθήκες είναι μόνο λίγοι από τους λόγους που εκατοντάδες παιδιά  εγκαταλείπουν τις χώρες τους. Το ταξίδι προς την Ευρώπη είναι αρκετά δύσκολο, το  πέρασμα από την θάλασσα του Αιγαίου επικίνδυνο, κάποια παιδία τα καταφέρνουν. Κάποια χάνονται. Ο όρος λαθρομετανάστης προηγείται πάντα της λέξης παιδί».                                                                                                                                   Γιώργος Μουτάφης

URBAN STRUCTURES / ΑΣΤΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ

 

Eleni Maligoura / Ελένη Μαλιγκούρα

 

John Stathatos / Γιάννης Σταθάτος

 

 Panayotopoulos & Petsini /  Παναγιωτόπουλος & Πετσίνη

This year’s Kythera Photographic Encounters will focus in part on contemporary urban landscape. Urban Structures, a group exhibition curated by Penelope Petsini, will include work by ten Greek photographers: Costis Antoniadis, Erieta Attali, Pericles Boutos, Kostas Kolokythas, Eleni Maligoura, Fotis Milionis, Eleni Mouzakiti, Nikos Panayotopoulos, Penelope Petsini and John Stathatos. The exhibition will take place in the old primary school of Mitata village on October 1st.

Related events include a showing of Gold Dust (“Chrysoskoni”), a new full-length feature film by Margarita Manda: “Gold dust was born of a need to speak about Athens, my home city. A city whose daily transformation eradicates its past, whose globalisation proceeds without respect for its inhabitants, without concern for either aesthetics or ethics”.

Fotis Milionis / Φώτης Μηλιώνης 

 Costis Antoniadis / Κωστής Αντωνιάδης

Οι φετινές Φωτογραφικές Συναντήσεις Κυθήρων εστιάζουν εν μέρει στο σύγχρονο αστικό τοπίο. Οι Αστικές Δομές, ομαδική έκθεση επιμελημένη από την Πηνελόπη Πετσίνη, θα συμπεριλάβουν έργα των Ελλήνων φωτογράφων Κωστή Αντωνιάδη, Εριέτα Αττάλη, Κώστα Κολοκυθά, Ελένη Μαλιγκούρα, Φώτη Μηλιώνη, Ελένη Μουζακίτη, Περικλή Μπούτο, Νίκο Παναγιωτόπουλο, Πηνελόπη Πετσίνη και Γιάννη Σταθάτο. Η έκθεση εγκαινιάζεται στο παλιό δημοτικό σχολείου των Μητάτων την 1 Οκτωβρίου.

Στην ίδια θεματική εντάσσεται η καινούργια ταινία της Μαργαρίτας Μαντά, Χρυσόσκονη, που θα παρουσιασθεί το ίδιο βράδυ στο “Λιοτρίβι του Φάβα” στα Μητάτα. Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, “Η Χρυσόσκονη γεννήθηκε από την ανάγκη να μιλήσω για την πόλη μου. Την Αθήνα. Μια πόλη που μεταλλάσσεται εξαφανίζοντας το βιωμένο της παρελθόν. Που παγκοσμιοποιείται  χωρίς σεβασμό στο ανθρώπινο στοιχείο της, χωρίς αισθητική και ήθος”.

THE 2010 KYTHERA PHOTOGRAPHIC ENCOUNTERS

The Kythera Photographic Encounters, now in their ninth year, take place at the end of every September. This event, which has become an important date in the Greek photographic calendar, brings together photographers, photographic historians, critics and curators for four days of exhibitions, lectures, discussions and socialising. The focus is largely on Greek photography, but efforts are being made to give the Encounters a more international flavour.The highlights of the Encounters are the annual two-day Conference on the History of Greek Photography, the only one of its kind in the country, and a regular group exhibition of new work by young Greek photographers. Two annual prizes are also awarded: the Municipality of Kythera Award for the best Greek photographic book of the past year, and the Encounters Award which goes to one of the portfolios submitted for the young photographer’s exhibition.

This year’s event takes place from the 29th of September to the 3rd of October. The Kythera Photographic Encounters are organised by the Kythera Cultural Association under the direction of John Stathatos. For further information, please consult www.photokythera.com, or contact the organisers at mail@photokythera.com.

DIGITAL DIRECTORY OF PHOTOGRAPHERS IN GREECE

Earlier this summer the Hellenic Literary & Historical Archive, more familiarly known as ELIA from its Greek initials, released researcher Alkis Xanthakis’ Directory of Greek & Foreign Photographers in Greece, 1839-1960 in CD format. This extremely useful tool has entries for many if not most of the photographers known to have worked in Greece during the period specified, with the emphasis necessarily on native photographers; inevitably, the entries for some of the more obscure practitioners can be on the sparse side. Each entry includes (where known) basic information such as date of birth and death, nationality and place and period of principal activity; a brief biography; and one or more examples of the photographer’s work. The information is available in English and Spanish as well as Greek.

The photographers can be consulted alphabetically by surname, by date, by nationality and by location; the latter is particularly useful, given that many professionals in the 19th and early 20th centuries tended to confine their activities to a single town or geographical area, often extremely restricted. Unfortunately, the Windows-only CD has no true search function, so that one has to wade through what are in effect very short menu pages to find something (96 of them, in the case of surnames beginning with ‘P’). In general, this otherwise highly commendable effort is rather let down by a very inflexible and old-fashioned digital execution; for example, whilst actually occupying a relatively small screen area, it refuses to run in windowed mode, thereby making it impossible to switch between it and other applications – a major limitation in what is a research tool rather an entertainment CD.

The entire database will eventually be available online. In the meantime, ELIA has very courteously announced that copies of the CD can be obtained free of charge by personal application either from the Archive or from the National Bank of Greece’s Cultural Institute, both in Athens. Researchers abroad should write to the Photography Archive at ELIA, Agiou Andreou 5, Athens 10556.

LIMINAL LANDSCAPES

Pavlos Fysakis, Cabo Espichel, 2007

Pavlos Fysakis, Vatsiana, Gavdos, 2006

Boundaries and margins, fringes and borders exert a strange attraction. The southernmost tip of the British Isles is called Land’s End, as is Cape Finistere in Spain (from the Latin finisterrae), once thought of as Europe’s westernmost edge. Lands End is also the title Pavlos Fysakis has given to his latest project, a journey to the four corners of Europe: to Gavdos, south of Crete, the continent’s southernmost island; to Cabo da Roca in Portugal, now officially the westernmost point by 16 kms; to Nordkapp (“North Cape”) in Norway; and to Vorkuta in the Urals, Europe’s easternmost city. Fysakis notes that one function of borders is to define the safely known world, and he wonders how one might conceivably define a European identity.

There can be no answer, of course, but the question proved the inspiration for a striking and thoughtful body of work. The four locations are illustrated through a seamless combination of landscape and portraiture. Though the images have evidently been organised with care, even precision (the level horizons, the careful centering of subjects), their formal quality allows Fysakis considerable expressive latitude. With the exception of two almost abstract seascapes, he anchors his landscapes by placing some humble object in the near or middle distance: an animal skull, a fence, a television aerial, a pedestrian bridge, a wind gauge. Beyond them extend minimalist scenes of water, sand, dry sedges, snow or tarmac. Through Fysakis’ eyes, the fringes propose liminal landscapes stripped of all inessentials. “Aqui... οnde a terra termina e o mar começa” (“Here… where the earth ends and the sea begins”) wrote Camoes about Cabo da Roca, and the same could be said of Gavdos and Nordkapp, while Vorkuta, still haunted by the ghosts of Stalin’s victims, turns its face to the ocean of the tundra.

The melancholy of the margins.

Pavlos Fysakis, Lands End, Babel, Athens 2009. ISBN 978 960 931681 1.

Παύλος Φυσάκης, Praia das Maças, 2007

Τα άκρα, οι παρυφές, οι εσχατιές ασκούν μια μυστηριώδη γοητεία. Το νοτιότερο σημείο της Αγγλίας λέγεται Land’s End, «Γης Τέλος», όπως και το ακρωτήρι Φινιστέρε στην Ισπανία (από το λατινικό finisterrae), που για χρόνια εθεωρείτο το δυτικότερο σημείο της Ευρώπης. Lands End είναι και ο τίτλος που έδωσε ο Παύλος Φυσάκης στην τελευταία του εργασία, ένα οδοιπορικό στα τέσσερα άκρα της Ευρώπης: στη Γαύδο, το νοτιότερο νησί της ηπείρου, στο ακρωτήρι Cabo da Roca της Πορτογαλίας που τελικά (με 16 χιλιόμετρα διαφορά) απέσπασε τον τίτλο του δυτικότερου σημείου από το Φινιστέρε, στο Nordkapp («Βόρειο Ακρωτήρι») της Νορβηγίας, και στη Βορκούτα των Ουραλίων, ανατολικότερη πόλη της Ευρώπης. Ο Φυσάκης παρατηρεί πως «η λειτουργία των συνόρων είναι να οριοθετεί το ασφαλή κόσμο», και αναρωτιέται πώς άραγε ορίζεται η ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Η ερώτηση βέβαια παραμένει αναπάντητη, αποτελεί όμως το έναυσμα για μια εξαιρετικά ζυγισμένη και ώριμη εργασία. Οι τέσσερις τοποθεσίες που επέλεξε ο φωτογράφος σκιαγραφούνται με τοπία και πορτραίτα που συνεργάζονται αδιάρρηκτα μεταξύ τους. Αν και οι φωτογραφίες είναι εμφανώς στημένες με μεγάλη προσοχή, θα έλεγα μάλιστα με τυπικότητα (η ευθύτητα του ορίζοντα, το κεντράρισμα των προσώπων), ο φορμαλισμός αυτός επιτρέπει στον Φυσάκη μεγάλη εκφραστική ελευθερία. Με εξαίρεση δύο σχεδόν αφαιρετικές θαλασσογραφίες, προσγειώνει τα τοπία του τοποθετώντας κάποιο αντικείμενο στο πρώτο πλάνο ή το πολύ στη μέση απόσταση: κρανίο ζώου, φράχτη, αντένα τηλεόρασης, πεζογέφυρα, ανεμομετρητή. Πέρα από τα ταπεινά αυτά αντικείμενα απλώνονται μινιμαλιστικές σκηνές: θάλασσα, άμμος, ξερά χόρτα, άσφαλτος, χιόνι. Μέσα από τη ματιά του Φυσάκη, οι παρυφές προτάσσουν τοπία απογυμνωμένα από κάθε τι περιττό. Για τρεις από τις τέσσερις ισχύει αυτό που έγραψε ο Camoes για το Cabo da Roca: “Aqui... οnde a terra termina e o mar começa” («Εδώ… όπου τελειώνει η γη και η θάλασσα αρχίζει»)· η τέταρτη, η Βορκούτα, στοιχειωμένη ακόμα από τα θύματα του Στάλιν, στρέφεται προς τον ωκεανό της τούνδρας.

Η μελαγχολία των άκρων.

Παύλος Φυσάκης, Lands End, Babel, Αθήνα 2009. ISBN 978 960 931681 1.

THE SHROUDED GODS

Lizzie Calligas, Metoikesis, 2010

“The statues are in the museum.
Goodnight”. 

George Seferis, Thrush

The figures in Lizzie Calligas’ photographs are severe, almost hieratic. The once perhaps familiar statues from the old Acropolis museum, wrapped now from head to foot in white linen cloth and on the verge of moving to their new home, seem suddenly and strangely remote. Shrouding has changed not just the statues’ appearance, but their very nature. The anthropomorphic depiction of ancient Greek gods went well beyond a generalised human aspect; significantly, sculptors did not aim at an expressionless or inscrutable appearance, like that of the Egyptian divinities, but gave their statues realistic expressions which are still recognisable today. Naturally, the gods were of their very nature represented as infinitely more impressive, flawless and remote than mortals, yet they remain graven in our image and after our likeness. In contrast to most peoples of the ancient world, when Athenians turned to representations of their gods, they would be confronted with something at least partly familiar. The expressions worn by the gods might suggest condescension or effortless superiority, but they were easily comprehensible.

In Calligas’ arresting images, the statues have acquired a new and almost disquieting gravity. Whereas one might expect the enveloping fabric to diminish their authority, banishing any hint of individuality and reducing them to abject bundles, the effect proves to be exactly the opposite: unrecognisable, the muffled shapes rear up imposingly, virtually demanding our respect. They might be priests, seers or even warriors, were it not obvious that these are deities.

The concept of veiled or covered deities can be found in many different cultures. The Aiseras or Dii Involuti of the Etruscans, the Shrouded Gods, governed the destinies of gods and men alike, much like, according to Bulfinch’s Mythology, “the inscrutable Necessity [Ananke] that filled the dark background of the old Greek religion”. Nor is the notion alien to the monotheistic religions. In a well-known passage, Martin Luther wrote, “Until now we have dealt only with the veiled God, for in this life we cannot deal with God face to face”, whilst according to a Sufi belief, the word “Allah” derives from “al-lâhu”, meaning that which is hidden or veiled. Shrouding, of course, serves two purposes: on the one hand it hides the deity from the unworthy eyes of sinful worshippers, but on the other, it can also blind. Triglav, the three-headed god of the ancient Slavs, was veiled in order to avoid seeing the sins of humanity.

Finally, it is worth mentioning the issues which this latest work raises in the context of the debate around positive and negative sculptural space. If an ancient statue, for example, occupies positive space, and a cast such as Rachel Whiteread’s Holocaust Monument in Vienna’s Judenplatz occupies negative space, where should we place Calligas’ shrouded gods? The statue’s positive space is now bounded and defined by the enveloping fabric, resulting effectively in an imprint or cast of the original. And in any case, what exactly are we dealing with here? Photographic images? Sculpture? Photographic images of sculpture? Photographic images which, having acquired a monumental quality, are laying claim to the status of sculpture? Such a claim is less unlikely today than it would have been even a decade ago; after all, Gilbert and George have been calling their large photographic compositions “two-dimensional sculpture” for some time now.

The statues were once in the museum, and are now again in the museum; whether the change is for the better, only time will tell. The Shrouded Gods, suspended in temporary limbo by Lizzie Calligas, maintain the cryptic silence proper to their nature.

From an essay in Lizzie Calligas: Metoikesis, Cube Art Editions, Athens 2010

Λίζη Καλλιγά, Μετοίκησις, 2010
 

   - «Τ’ αγάλματα είναι στο μουσείο.
Καληνύχτα».

Γιώργος Σεφέρης, Κίχλη

Οι μορφές που βλέπουμε στις φωτογραφίες της Λίζης Καλλιγά είναι αυστηρές, ιερατικές. Τα άλλοτε γνώριμα αγάλματα, τυλιγμένα εξ ολοκλήρου στο λευκό ύφασμα και έτοιμα για μετοίκιση από τον βράχο της Ακροπόλεως στην καινούργια τους κατοικία, φαντάζουν ξαφνικά απόμακρα και ξένα. Σαβανωμένα, τα αγάλματα αλλάζουν όχι μόνον όψη, αλλά και φύση. Χαρακτηριστικό της απεικόνισης των θεών της αρχαίας Ελλάδας ήταν η ουσιαστική ανθρωποποίηση των, ενσάρκωση που δεν εξαντλείτο σε μια γενικευμένη ανθρώπινη μορφή· είναι ουσιώδες το ότι οι γλύπτες δεν παρουσίαζαν τα έργα τους ανέκφραστα ή αποστασιοποιημένα, όπως τα αγάλματα των Αιγυπτίων, παρά τους έδιναν εκφράσεις ζωντανές, που μπορούμε ακόμα και σήμερα να διαβάσουμε και να κατανοήσουμε. Φυσικά, οι παραστάσεις των θεών τους ήθελαν εκ των ενόντων απείρως επιβλητικότερους, ομορφότερους και πιό απόκοσμους από τους θνητούς, δεν έπαυαν όμως να είναι φτιαγμένοι κατ’ εικόνα και ομοίωσή μας. Σε αντίθεση με τους περισσότερους αρχαίους λαούς, όταν οι Αθηναίοι κοίταζαν τα ομοιώματα των θεών τους, αντίκριζαν κάτι που ήταν, εν μέρει τουλάχιστον, οικείο. Μπορεί οι εκφράσεις των θεών να επέπνεαν ανωτερότητα ή να προκαλούσαν το δέος, τουλάχιστον όμως ήσαν άμεσα αναγνώσιμες και κατανοητές.

Στην αναπάντεχη εκδοχή που παρουσιάζει η Καλλιγά, τα αγάλματα έχουν αποκτήσει μια εντελώς καινούργια, σχεδόν ανησυχητική βαρύτητα. Ενώ θα περίμενε κανείς ότι το ύφασμα που τα κουκουλώνει θα τα αποδυνάμωνε, αφαιρώντας κάθε ίχνος ατομικότητας και μετατρέποντάς τα σε ταπεινούς, ανώνυμους μπόγους, συμβαίνει τελικά το αντίθετο: οι σαβανωμένες μορφές,  αγνώριστες, ορθώνονται επιβλητικά, αξιώνοντας απαιτητικά σχεδόν τον σεβασμό μας. Θα μπορούσαν να είναι ιέρειες, μάντισσες, ακόμα και πολεμιστές, αν δεν ήταν τελικά προφανές ότι πρόκειται για θεότητες.

Η έννοια του συγκεκαλυμμένου θεού συναντάται σε πολλούς πολιτισμούς. Οι Aiseras ή Dii Involuti των Ετρούσκων, οι Σαβανωμένοι Θεοί, κυβερνούσαν θνητούς και θεούς κατά τον ίδιο τρόπο που, σύμφωνα με τη Μυθολογία του Bulfinch, «η αινιγματική Ανάγκη κρύβεται πίσω από τους πρωταγωνιστές της αρχαίας Ελληνικής θρησκείας». Αλλά και στις μονοθεϊστικές θρησκείες εμφανίζεται η ίδια έννοια. Σε γνωστό του κείμενο, ο Λούθηρος γράφει, «Μέχρις σήμερα, αντικρίζαμε μονάχα τον καλυμμένο Θεό, γιατί σε τούτη τη ζωή δεν μπορούμε να αντικρίσουμε τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο», ενώ κατά μια δοξασία των Σούφι, η λέξη «Αλλάχ» προέρχεται από το al-Lâha, δηλαδή το κρυμμένο, το συγκεκαλυμμένο. Το σαβάνωμα, βέβαια, έχει διπλό αντικείμενο: αφενός κρύβει τη θεότητα από τα μάτια των πιστών, που λόγω των αμαρτιών τους δεν είναι άξιοι να την αντικρίσουν ακάλυπτη, αφετέρου όμως τυφλώνει. Ο Triglav, ο τρικέφαλος θεός των αρχαίων Σλάβων, ήταν σκεπασμένος με πέπλο για να μην βλέπει τα ανομήματα των ανθρώπων.

Αξίζει τέλος να μνημονευθούν ορισμένα ερωτήματα που εγείρουν τα έργα αυτά στο πλαίσιο της συζήτησης γύρω από τις έννοιες του «θετικού» και «αρνητικού» χώρου στη γλυπτική. Εάν ένα αρχαίο άγαλμα, λόγου χάριν, καταλαμβάνει θετικό χώρο, και ένα εκμαγείο σαν αυτά της Rachel Whiteread, όπως το Μνημείο του Ολοκαυτώματος στη Βιέννη, καταλαμβάνει αρνητικό χώρο, πού ακριβώς θα πρέπει να τοποθετήσουμε τις σαβανωμένες θεότητες της Καλλιγά; Ο θετικός χώρος του αγάλματος ορίζεται πλέον από το περιβάλλον ύφασμα, με αποτέλεσμα να βλέπουμε ουσιαστικά την αποτύπωση ή το εκμαγείο του πρωτοτύπου. Και εν πάση περιπτώσει, με τι έχουμε να κάνουμε εδώ; Πρόκειται για απλές φωτογραφίες; Για γλυπτά; Για φωτογραφίες γλυπτών; Για φωτογραφίες που, έχοντας αποκτήσει μνημειακό χαρακτήρα, διεκδικούν κάτι από την καλλιτεχνική υπόσταση της γλυπτικής; Να θυμηθούμε ότι οι Gilbert & George από καιρό χαρακτηρίζουν τις μεγάλες φωτογραφικές συνθέσεις τους «δισδιάστατη γλυπτική».

Τα αγάλματα ήσαν στο μουσείο, τα αγάλματα βρίσκονται και πάλι στο μουσείο· το κατά πόσον η αλλαγή αυτή είναι για το καλύτερο, ο καιρός θα δείξει. Οι σαβανωμένες θεότητες, στο μεταίχμιο όπου τις τοποθετεί η Λίζη Καλλιγά, τηρούν τη σιωπή που αρμόζει στο λειτούργημά τους.

 
Απόσπασμα δοκιμίου στον τόμο Λίζη Καλλιγά: Μετοίκησις, Εκδόσεις Τέχνης Κύβος, Αθήνα 2010

ROAD TRIP: USA

Yiorgis Yerolymbos, Monument Valley (2010)

Reflections on the strangeness and remoteness of the American natural and urban landscape, emphasising the other-worldly nature of its light.

Στοχασμοί πάνω στην αινιγματική αποστασιοποίηση του Αμερικανικού φυσικού και αστικού τοπίου, με έμφαση στο απόκοσμο φως που το χαρακτηρίζει.

Yiorgis Yerolymbos, Road Trip: USA at a.antonopoulou.art, Athens, to 29 April.

WORK IN PROGRESS

Martina Lindqvist, A Thousand Little Suns

Stefania Mizara, Gaza War Days

Yiorgis Yerolymbos, Road Trip: USA

wip, which stands for 'work in progress', is a digital photographic magazine produced by photographer and designer Simos Saltiel out of Salonika. In a field all too often characterised by fussy and over-elaborate design, wip would stand out for its refreshingly simple yet elegant appearance alone, but it also consistently manages to come up with intriguing new imagery from a wide variety of sources, whether in the form of single images or, as has been the tendency with recent issues, a more extensive sampling from ongoing sequences.

wip7, the latest to appear, includes eerie landscapes by Martina Lindqvist, excerpts from Yiorgis  Yerolymbos' personal journey across the USA and Stefania Mizara's Gaza journal, as well as notable work by Natasha Gutermane, Abraham Pavilidis and Vanessa Winship. With "Smacznego!- Bon Appétit", Georgios Makkas reprises Anne Testut's wonderful 1995 "Europe à table" series of European families enjoying meals of widely differing qualities and conditions, but this time restricted to Poland (and including recipes). As was the case with the earlier work, "Smacznego" succeeds perfectly in exploiting photography's indiscriminate capacity for scavenging formally irrelevant yet deeply fascinating detail: in the example below, the eye bounces from the book-shaped landscape painting with its built-in clock (can there really be a total of four time-pieces in this one room?), touches briefly on the sixties wallpaper and Tomasz's magisterial dundreary whiskers before coming to rest, bemused, on a pair of bunny-rabbit slippers peeking coyly from under the table.

We live in this flat since 1974. The neighbours are OK and it is a calm and quiet place with good access to facilities... You can see the school from our balcony. We have a MacDonald's restaurant near us and the cinema is not that far away.

TRYING HARDER

Georgios Katsagelos: Havana, 29.09.2008

  Georgios Katsagelos: Istanbul, 25.04.2008

Nightime in Havana. Despite the late hour, harsh neon lighting highlights a decaying refreshment stall on the corner of a once handsome town square. According to a sign on the wall, it remains open for business twenty-four hours a day (24 horas!), offering a very meagre selection of cigarettes, beer, rum and mint liqueur. Leaning on the worn counter, an exhausted-looking woman cat-naps with half-closed eyes, waiting for some benighted customer.

Istanbul. Standing in front of a crumbling, graffiti-covered wall, a young girl with an attractive, slightly Asiatic face casts a neutral, even rather cool look at the camera. Some unknown hand has made a small, heart-breakingly ineffective attempt at covering the wall in a fresh coat of white paint, but the effort seems to have been abandoned almost immediately, and the roller leans against the wall, echoing the girl’s stance.

From the monograph by Georgios Katsagelos, Trying Harder, University Studio Press, Thessaloniki 2009. ISBN 978 960 12 1842 7.

__________________________________________________

Νύχτα στην Αβάνα. Παρά την προχωρημένη ώρα, στη γωνία μιας άλλοτε μεγαλοπρεπούς πλατείας ένα φθαρμένο από τον χρόνο κυλικείο προβάλλει κάτω από σκληρό φθοριούχο φως. Σύμφωνα με την αναρτημένη πινακίδα, λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο (24 horas!), προσφέροντας μια περιορισμένη επιλογή από τσιγάρα, ρούμι, μπίρα και λικέρ μέντας. Ακουμπισμένη στο φθαρμένο γκισέ, μια γυναίκα με την εξάντληση αποτυπωμένη στη στάση της μοιάζει να λαγοκοιμάται με μισόκλειστα μάτια, περιμένοντας κανέναν ξενυχτισμένο περαστικό.

Κωνσταντινούπολη. Όρθιο μπροστά από ένα τοίχο με βρόμικο, σκασμένο σοβά, γεμάτος εγχάρακτα γκραφίτι, ένα νεαρό κορίτσι με όμορφο, ελαφρώς ασιατικό παρουσιαστικό ρίχνει στον φακό μια ουδέτερη έως και λίγο ψυχρή ματιά. Κάποιο άγνωστο χέρι έχει κάνει μια μικρή, σπαρακτικά αναποτελεσματική προσπάθεια να καλύψει τον τοίχο με φρέσκο στρώμα λευκής μπογιάς, το ρολό όμως του μπογιατζή στέκεται εγκαταλελειμμένο, σε αντίστιξη με το κορίτσι.

Από το λεύκωμα του Γιώργου Κατσάγγελου, Προσπαθώντας περισσότερο, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2009. ISBN 978 960 12 1842 7.

A SPRING EXCURSION IN 1923

Panayotis Fatseas, Excursion to the waterfalls of Mylopotamos,  1923

Panayotis Fatseas (1888-1938) was the first photographer to practice on the island of Kythera, southernmost of Greece’s seven Ionian islands. More than two thousand glass negatives, mostly portraits of his contemporaries, remained untouched from his death until 2002. Since then the surviving negatives, many badly damaged by damp, have been curated and catalogued, and Fatseas has been revealed as a major Greek photographic artist of the first half of the 20th century. An extensive exhibition of his work was shown at the Benaki Museum, Athens, in 2008, accompanied a 160-page monograph.

Παναγιώτης Φατσέας, Πρόσωπα των Κυθύρων, 1920-1938. tetarto editions, Athens 2008. 160 pp. ISBN 978 960 87948 4 9.

MOUNT PARNES, GROUND ZERO

 

  

The landscapes of Ektoras Dimissianos carefully skirt any hint of the picturesque, let alone of the lyrical - doubtful though it is whether many reserves of lyricism remain to be evoked by the hapless Greek landscape, riven by abuse and indifference. The great fires of 2007 and 2009 and their aftermath merely confirmed the consequences of that toxic mix of corruption, incompetence and feral greed which tend to distinguish Greek society’s engagement with the environment. In June 2007, a total of 14,000 acres of Mount Parnes were reduced to ashes in the space of a couple of days, including some two-thirds of an irreplaceable conifer forest, last significant woodlands of the greater Athens region.

The photographs taken by Dimissianos over the next few weeks and months depict a landscape transfigured; reminiscent of settings for a post-apocalyptic film, their uncanniness is emphasised by the acidic colours characteristic of cross-processing. The resulting chromatic aberrations echo the dislocation experienced by visitors to the site, as a mountain once familiarly cloaked in evergreens is suddenly painted a uniform ashen grey.

In the borderline between the burnt and the unburnt lurk the familiar marks of human encroachment: crumbling walls, drifts of rubbish, access roads and rubble. Surviving thanks to its function, the futuristic Hellenic Telecommunications Tower still stands majestically on the highest peak of the mountain. A few social activities take place on the fringes of the forest’s remains, including the bizarre open-air dance recorded by the photographer.

For the rest, Dimissianos’ photographs struggle to impart inchoate warnings, obscure portents of future disasters one can only guess at: targets pinned on trees, basements invaded by vegetation, the fractured remains of a warplane in a forest clearing. A deer looks out over the desolation, frozen in mid-step. Waiting for the next one.

Ektoras Dimissianos exhibited "Parnitha" at the MIET Gallery in Athens, October-November 2009, during the course of Athens Photo Festival '09.